મેવાડની ધરતી પર જન્મેલો એક એવો સૂર્ય, જેનું તેજ શતાબ્દીઓ બાદ પણ ઝાંખું પડ્યું નથી—એ નામ છે વીર મહારાણા પ્રતાપ. તેઓ માત્ર રાજા નહોતા, પરંતુ સ્વાભિમાન, સ્વતંત્રતા અને સ્વધર્મના જીવંત પ્રતિક હતા. તેમની જીવનયાત્રા ત્યાગ, સંઘર્ષ અને અડગ સંકલ્પની અદ્વિતીય ગાથા છે.
મેવાડી ધરતીના લાલ, વીર મહારાણા પ્રતાપ. સ્વધર્મ-સ્વદેશ રક્ષા કાજ, સહન કર્યા તમે કષ્ટ અપાર. સ્વીકારી ઘાસની રોટી’ને પત્તાની થાળ, પણ ઝુકવા ન દીધું તમે ભારતનું સ્વાભિમાન. પુંજા ભીલ’ને ભામાશાનો મળ્યો સાથ, નિર્માણ પામી સમરસ સંગઠિત તાકાત. હર હર મહાદેવનો ગુંજ્યો નાદ, હિન્દુ વીરો ખેલ્યા ભીષણ સંગ્રામ. ટકી ન શક્યા શત્રુ’ને ગદ્દાર, એકાત્મતાનો વિજયી ધ્વજ લહેરાય
મહારાણા પ્રતાપે વૈભવ અને આરામ કરતાં રાષ્ટ્રગૌરવને મહત્ત્વ આપ્યું. અકબર જેવી શક્તિશાળી મુઘલ સત્તા સામે માથું ન નમાવવાનું તેમણે નક્કી કર્યું. રાજમહેલ છોડીને જંગલોમાં વસવું પડ્યું, ઘાસની રોટી અને પાંદડાની થાળ પર ભોજન કરવું પડ્યું, પરિવારને પણ કષ્ટ સહન કરાવવું પડ્યું—પરંતુ ભારતના સ્વાભિમાનને ક્યારેય ઝુકવા દીધું નહીં. આ ત્યાગ માત્ર રાજકીય નિર્ણય નહોતો, પરંતુ સ્વતંત્રતાની સાધના હતી.
હળદી ઘાટીનું યુદ્ધ મહારાણા પ્રતાપના શૌર્યનું શિખર છે. મર્યાદિત સાધનો છતાં તેમણે મહાબલી સેનાને પડકાર આપ્યો. તેમનો અશ્વ ચેતક આજે પણ વફાદારી અને વીરતાનું પ્રતીક છે. ઘાયલ અવસ્થામાં પણ ચેતકે પોતાના સ્વામીનું પ્રાણ બચાવવા અંતિમ શ્વાસ સુધી દોડ લગાવી. આ દૃશ્ય ભારતીય ઇતિહાસમાં ભક્તિ અને પરાક્રમનું અમર ચિત્ર બની ગયું છે.
મહારાણા પ્રતાપના સંઘર્ષમાં ભીલ સમાજના પુંજા ભીલનું યોગદાન અનન્ય છે. પુંજા ભીલ જેવા વીર સાથીઓએ જંગલોમાં રહીને રાણાને માર્ગદર્શન, સુરક્ષા અને સહયોગ આપ્યો. બીજી તરફ ભામાશાહ જેવા દાનવીરે પોતાની સમગ્ર સંપત્તિ રાષ્ટ્રકાર્ય માટે અર્પણ કરી દીધી. આ સમરસતા અને સંગઠનની શક્તિએ મેવાડની લડતને નવી ઊર્જા આપી. અહીં રાજા અને પ્રજા, ધનવાન અને ગરીબ, સૌ એક ધ્યેય માટે એકસાથે ઊભા રહ્યા—આ જ ભારતીય સંસ્કૃતિની મૂળ આત્મા છે.
મહારાણા પ્રતાપનું જીવન ‘હર હર મહાદેવ’ના ગુંજન સમાન ઉર્જાવાન હતું. ધર્મ અને દેશની રક્ષા માટે તેમણે દરેક યુદ્ધને યજ્ઞ સમાન માન્યું. તેમની તલવાર માત્ર લોહી વહાવતી નહોતી, પરંતુ ગુલામીની સાંકળો તોડતી હતી. ગદ્દારી અને સ્વાર્થ સામે તેમણે કડક વલણ અપનાવ્યું અને એકાત્મતાનો વિજયી ધ્વજ લહેરાવ્યો.
૧૯ જાન્યુઆરી ૧૫૯૭ના રોજ મહારાણા પ્રતાપ આ નશ્વર શરીર છોડીને શાશ્વત ગૌરવમાં વિલિન થયા, પરંતુ તેમની આત્મા આજે પણ દરેક ભારતીયના હૃદયમાં જીવંત છે. તેઓ આપણને શીખવે છે કે પરિસ્થિતિ કેટલીય કઠિન કેમ ન હોય, સ્વાભિમાન અને સત્યનો માર્ગ ક્યારેય છોડવો નહીં.
આજના સમયમાં મહારાણા પ્રતાપ માત્ર ઇતિહાસનું પાનું નથી, પરંતુ યુવાનો માટે પ્રેરણાનો દીવો છે. તેમના જીવનમાંથી ત્યાગ, દેશપ્રેમ, એકતા અને અડગ સંકલ્પની શીખ મળે છે. તેથી જ દરેક યુગમાં એક જ નાદ ગુંજે છે—
જય જય મહારાણા પ્રતાપ! 🚩
STORY BY: NIRAJ DESAI
