દિલ્હી હાઈકોર્ટે વડાપ્રધાન મોદીની ડિગ્રીની માહિતી જાહેર કરવાના સીઆઈસીના આદેશને રદ કર્યો

દિલ્હી હાઈકોર્ટે સોમવારે ચુકાદો આપ્યો કે વ્યક્તિની શૈક્ષણિક લાયકાત, જેમાં ડિગ્રી અને માર્ક્સનો સમાવેશ થાય છે, તે “વ્યક્તિગત માહિતી” છે, જે આરટીઆઈ કાયદા હેઠળ જાહેર કરવામાંથી મુક્તિ આપવામાં આવે છે.

કોર્ટે આ ટિપ્પણીઓ દિલ્હી યુનિવર્સિટી (ડીયુ) ને વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીની સ્નાતક ડિગ્રી સંબંધિત માહિતી જાહેર કરવાનો સેન્ટ્રલ ઈન્ફોર્મેશન કમિશન (સીઆઈસી) નો આદેશ રદ કરતી વખતે કરી હતી. ડીયુએ 2017માં સીઆઈસીના આદેશ સામે અરજી દાખલ કરી હતી, જેમાં 1978માં બીએ પ્રોગ્રામ પાસ કરનારા વિદ્યાર્થીઓના રેકોર્ડ્સનું નિરીક્ષણ કરવાની મંજૂરી આપવામાં આવી હતી, જે વર્ષે વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પણ પરીક્ષા પાસ કરી હોવાનું જણાવાયું છે. આ આદેશને 24 જાન્યુઆરી, 2017ના રોજ પ્રથમ સુનાવણીમાં સ્થગિત કરવામાં આવ્યો હતો.

ન્યાયાધીશે ભૂતપૂર્વ કેન્દ્રીય મંત્રી સ્મૃતિ ઈરાનીના ધોરણ 10 અને 12ના એડમિટ કાર્ડ અને માર્કશીટ સંબંધિત રેકોર્ડ્સનું નિરીક્ષણ કરવાની સુવિધા આપવાનો સીઆઈસીનો બીજો આદેશ પણ રદ કર્યો હતો. તેના ચુકાદામાં, કોર્ટે નોંધ્યું કે માર્કશીટ, પરિણામો, ડિગ્રી પ્રમાણપત્રો અથવા કોઈપણ વ્યક્તિના શૈક્ષણિક રેકોર્ડ્સ, ભલે તે વ્યક્તિ જાહેર હોદ્દો ધરાવતી હોય, તે વ્યક્તિગત માહિતીના સ્વરૂપના હોય છે. કોઈ વ્યક્તિ જાહેર હોદ્દો ધરાવે છે તે હકીકત, દરેક વ્યક્તિગત માહિતીને જાહેર જનતાના નિરીક્ષણ માટે ખુલ્લી મૂકતી નથી, એમ કોર્ટે ઉમેર્યું.

ન્યાયમૂર્તિ દત્તાએ જણાવ્યું કે કોર્ટ આ વાસ્તવિકતાથી અજાણ નથી કે જે નિર્દોષ અથવા અલગ-થલગ જાહેરાત જેવું લાગે છે તે અનિયંત્રિત માંગણીઓના દરવાજા ખોલી શકે છે, જે કોઈ ઉદ્દેશ્ય “જાહેર હિત” ને બદલે નિષ્ક્રિય જિજ્ઞાસા અથવા સનસનીખેજ આધારિત હોઈ શકે છે. “આવા સંદર્ભમાં સેક્શન 8(1)(j) ના આદેશને અવગણવાથી, જાહેર સેવાઓના સમગ્ર વિસ્તારને આવરી લેતા અધિકારીઓ/કર્મચારીઓની વ્યક્તિગત માહિતીની માંગણીઓ થઈ શકે છે, જેમાં કોઈ વાસ્તવિક જાહેર હિત સામેલ નથી.” આરટીઆઈ કાયદો સરકારી કાર્યપ્રણાલીમાં પારદર્શિતા વધારવા માટે ઘડવામાં આવ્યો હતો, નહીં કે સનસનીખેજ માટે સામગ્રી પૂરી પાડવા માટે,” એમ કોર્ટે જણાવ્યું.

વધુમાં, કોર્ટે જણાવ્યું કે દિલ્હી યુનિવર્સિટી અને તેના વિદ્યાર્થીઓ વચ્ચેનો સંબંધ અસમાન વિશ્વાસનો છે, અને તેના પરિણામે, સંવેદનશીલ અને ગોપનીય વિદ્યાર્થી માહિતી અથવા ડેટા યુનિવર્સિટીને સોંપવામાં આવે છે. “આથી, ‘જે જાહેર લોકો માટે રસપ્રદ હોય’ તે ‘જે જાહેર હિતમાં હોય’ તેનાથી ઘણું અલગ છે.” સુપ્રીમ કોર્ટે નોંધ્યું છે તેમ, જાહેર લોકો ખાનગી બાબતોમાં રસ ધરાવતા હોઈ શકે છે, જેનો જાહેર હિત સાથે કોઈ સંબંધ નથી. આવી બાબતો આરટીઆઈ કાયદાના સેક્શન 8(1)(j) હેઠળ આપવામાં આવેલી મુક્તિને અસર કરી શકે નહીં,” એમ કોર્ટે જણાવ્યું.

તેમણે ઉમેર્યું કે માંગવામાં આવેલી માહિતી જાહેર વ્યક્તિ સાથે સંબંધિત હોવા છતાં, તે જાહેર ફરજો સાથે અસંબંધિત વ્યક્તિગત ડેટા પરના ગોપનીયતા અથવા ખાનગીપણાના અધિકારોને નષ્ટ કરતી નથી. ન્યાયમૂર્તિ દત્તાએ વધુમાં ચુકાદો આપ્યો કે આરટીઆઈ કાયદાના સેક્શન 8(3) આપોઆપ સેક્શન 8(1)(j) હેઠળની મુક્તિને નકારી કાઢતું નથી જ્યારે માંગવામાં આવેલી માહિતી સ્વાભાવિક રીતે વ્યક્તિગત હોય અને ગોપનીયતાના અધિકાર હેઠળ સુરક્ષિત હોય. કોર્ટે જણાવ્યું કે કાયદાકીય જોગવાઈઓનું અર્થઘટન બંધારણીય ગેરંટીઓ સાથે સુસંગત હોવું જોઈએ, અને કોઈ જાહેરાતનો આદેશ આપી શકાય નહીં જ્યાં સુધી પ્રદર્શનીય અને બળવાન જાહેર હિત સ્પષ્ટ રીતે ગોપનીયતાના અધિકારને વટાવી ન જાય.

Story By : Rushikesh Varma